Kendini Değerli Hissetmenin Psikolojisi: Öz-Saygı

Öz-saygı, adı üstünde kişinin kendisine ve özüne saygı duyması, kendisini değerli, yeterli ve önemli hissetmesidir. Öz-saygı konusu, psikoloji alanında üzerinde en çok araştırma yapılan konulardan birisidir. Alanyazında, öz-değer ve benlik saygısı şeklinde de geçer. Öylesine kritik bir kavramdır ki, ruh sağlığının hem negatif hem de pozitif boyutuyla önemli derecede ilişkilidir. Yani sözgelimi hem depresyonda hem de psikolojik iyi oluşta önemli bir belirleyicidir.

Öz-saygı, bireyin kendisini nasıl değerlendirdiği ve gördüğü ile ilgilidir. Kendisine karşı olumlu tutum ve değerlendirmelerinin toplamıdır. Bu değerlendirmeler, bireyin kişiliğini, görünüşünü, düşüncelerini, başarabildiklerini, yeteneklerini ve daha pek çok özelliklerini kapsar. Bu özellikler açısından kişi kendisini nasıl görmektedir? İyi mi kötü mü, başarılı mı başarısız mı, güzel mi çirkin mi, değerli mi önemsiz mi, güçlü mü zayıf mı? Bu karşılaştırmalar artırılabilir. Eğer bu karşılaştırmaların çoğunluğu olumlu yöndeyse, kişinin öz-saygısı yüksek olarak kabul edilebilir.

öz-saygı, benlik saygısı

Bir görüşe göre öz-saygı iki boyuttan oluşur: (1) Kendini sevme ve (2) öz-yeterlik. Kendini sevme, genel anlamda bireyin kendini değerli ve sevilmeye layık olarak görmesidir. Kendini sevme düzeyi yüksek bireyler;

-kendileriyle barışıktırlar,

-kendilerine karşı olumlu bir tutum içerisindedirler,

-en az diğer insanlar kadar iyi şeyleri hak ettiklerini düşünürler,

-kişisel değerlerinden şüphe duymazlar,

-kendilerinden memnundurlar,

-sevilmeye layık olduklarını düşünürler,

-suçluluk duyguları düşüktür,

-kendilerine karşı anlayışlıdırlar.

Benlik saygısının ikinci boyutu olan öz-yeterlik ise, kişinin kendisini yetkin, etkili ve kontrol sahibi olarak görmesidir. Yani, öz-yeterlik, kişinin kendisini yeterli, işe yarar ve becerikli görmesidir. Öz-yeterlik düzeyi yüksek bireyler;

– kendilerine güvenirler,

-yaptıkları işlerde kendilerini yeterli görürler,

-uğruna çaba gösterdikleri işleri başarabileceklerine inanırlar,

-zorluklarla başa çıkmada kendilerini güçlü hissederler,

-kendilerini yetenekli ve becerikli hissederler,

Nasıl oluşmaktadır bu öz-saygı?

Aslında iki yaşındaki bir çocukta henüz kendisine ilişkin olumlu ya da olumsuz düşünceler yoktur. Büyüdükçe, başkalarıyla olan etkileşimleri sonucu, onlardan gelen geribildirimlerle benlik saygısı oluşur. Yavaş yavaş kendisini değerli ya da değersiz görmeye, yeterli ya da yetersiz görmeye başlar. Kendisini başkalarıyla karşılaştırmaya başlar. Aslında biricik, benzersiz ve özel bir insan olduğunu unutur. Kendi iç sesinden çok dışarıdan gelen değerlendirmelere önem vermeye başlar. Kendisine karşı katı, anlayışsız ve olumsuz bir tutum içine girer. Bu süreçte en büyük görev aileye düşmektedir. Öz-saygının oluşum sürecinde, ailenin destekleyici tutumu çok önemlidir. Özellikle 0-6 yaşları arasındaki dönemde, çocuğa karşı sürekli ilgisiz, cezalandırıcı ya da istismar edici davranılıyorsa öz-saygısı doğal olarak düşük olacaktır ve çocuk kendisini değersiz hissedecektir. Bunların dışında çocuk, ailesi tarafından takdir edilmiyor, kendisine sıcak ve hoşgörülü bir şekilde davranılmıyorsa; ailenin çocuktan beklentileri onun yeteneklerinin çok üzerindeyse, başka çocuklarla karşılaştırılıyorsa doğal olarak öz-saygısı düşük olacaktır. Bundan dolayı, çocukta öz-saygının inşası ailenin en önde gelen görevi olarak görülmelidir. Bu öz-saygı öyle inşa edilmeli ki, kişi yetişkin olduğunda şartlar ne olursa olsun kendisini değerli ve yeterli hissedebilmelidir. Bu inşa işini yapabilmek içinde çocuğun başarılı olabileceği ortamlar oluşturulmalı, yapabileceği görevler verilmeli ve takdir edilmelidir. Asla fiziksel ya da başka özellikleriyle ilgili alay edilmemeli, eleştirilmemeli ya da küçümseyici davranılmamalıdır.

Peki, küçücük yaşta, bilinçsiz bir ailenin elinde tüm bu saydığımız olumsuzlukları yaşadınız, öz-saygınız yerlerde sürünüyor ve bununla bağlantılı olarak pek çok psikolojik sıkıntı çekiyorsunuz. Ne yapmak gerekir? Düzelmez mi bu öz-saygı?

Öz-saygısı düşük bireyler, kurban psikolojisi içindedirler ve bu şekilde kendilerine acıyarak ya da acındırarak yaşamlarını sürdürmeye çalışırlar. Öz-saygılarını yükseltebilmeleri için öncelikle bu kurban psikolojisinden çıkmaya çalışmalıdırlar. Bunun haricinde, kuru kuruya kendime güveniyorum ya da  kendimi seviyorum demekle öz-saygı yükselmez. Öz-saygının altını gerçekçi düşünce ve eylemlerle doldurmak gereklidir. Bunun içinde bir şeyler başarmanız ve öncelikli olarak kendinizi kendinize ispat etmeniz önemlidir. “Aslında o kadar da kötü değilmişim” düşüncesi kafanızda oluştuktan sonra daha iyi işler yapmak için kendinizde güç bulacaksınız. Bu konuda başarılı olabileceğiniz hedefler belirleyip küçük adımlarla bu hedeflerinizi gerçekleştirmeniz çok önemlidir. Bunun dışında mutlaka egzersiz ya da spor yapmanız ve fiziksel olarak da kendinizi iyi hissetmeniz önemlidir. Ancak bazen o kadar kötü bir çocukluk ve ergenlik dönemi geçirmiş olabilirsiniz ki, kendi kendinize bu yıkımla baş etmeniz mümkün olmayabilir. Böyle bir durumda, yetkin bir psikologdan psikolojik yardım almanız işinizi kolaylaştıracaktır. Bu konuda, bilişsel terapi ya da şema terapi yöntemlerini kullanan bir psikoterapist tercih etmenizi öneririm. Çünkü zihninizdeki kendinizle ilgili olumsuz düşünceleri ele alıp düzeltmeniz gerekecektir.

Öz-saygı düzeyiniz yükseldiğinde, kendinizi daha mutlu ve daha az depresif hissedeceksiniz. Yaşam enerjinizin yükseldiğini göreceksiniz. Farkında olduğunuz ya da olmadığınız pek çok sorunun yavaş yavaş azaldığını fark edeceksiniz. Elbette ki, öz-saygı tüm sorunların çözümü değildir ancak pek çok sorunun çözümünde önemli rol oynar.

Unutmayın, biriciksiniz, değerlisiniz, önemlisiniz, sizden başka bir tane daha yok. Siz bile kendinizi sevmezseniz, başkalarının sevmesini bekleyemezsiniz.

Not: Sitenin psikolojik testler ile ilgili kısmından benlik saygısı ölçeğini uygulayarak durumunuzu görebilirsiniz. http://www.tayfundogan.net/psikolojik-olcme-araclari/

Dr. Tayfun Doğan

Psikolojik Danışman

www.tayfundogan.net

 

 

 

 

 

 

 

 

9.968 views

Bir Cevap Yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir